Kuwentong Pilipino sa Tagalog at Ilocano

Norma Hennessy

Story narratives of historical and heroic inspirational figures around the globe in two Philippine language versions: Tagalog and Ilocano.

Start Here
Si Alexander Graham Bell Ama ng Telepono 3(3) Tagalog
Sep 5 2022
Si Alexander Graham Bell Ama ng Telepono 3(3) Tagalog
Historical biographical account about inventor Alexander Graham Bell. This 3-part narrative is in Tagalog (Philippines). This is the THIRD part of this narrative.EXCERPT:"Malapit ang pagkakaibigan ni Helen at si Alexander Graham Bell. Pareho silang galing sa pamilyang respetado at nasa mataas na posisyon hindi lamang sa sosyedad kundi pati sa kasaysayan ng Amerika. Pangalawang pinsan ng impong na babae ni Helen sa panig ng Keller ang bantog na si Heneral Robert Lee. Iginagalang na heneral ng kompederasyon ng Amerika si Heneral Lee. Matunton ang linya ng mga ninuno ni Helen sa linya ni Haring Edward na Una (1) ng Inglatera na pang labing anim (16) na henerasyon niyang impong na lalaki. Si Haring Henry na Ikatlo (III) ng Inglatera ang pang -LABIMPITONG (17) henerasyon na impong niyang lalaki.Unang nakilala ni Alexander Graham Bell si Helen noong MIL OTSO SIYENTOS OTSENTA’Y SIYETE (1887). Anim na taon noon si Helen noong dinala ng kanyang mga magulang ito sa kanya upang ipa-konsulta. Sa mga panahon na iyon, tanyag na noon si Alexander Bell dahil sa kanyang pagiging imbentor ng telepono. Subalit noong dinala ng mga Bell si Helen kay Alexander, nanunungkulan noon si Alexander na manggagamot ng mga batang hindi nakakarinig. Nanghiling ang mga magulang ni Helen ng rekomendasyon tungkol sa eskuwelahan at guro para sa isang batang bulag at bingi. Itinuro sa kanila ni Alexander ang paaralan na napagkuhanan nila kay Anne Sullivan na siya nang naging guro at napagkatiwalaang gabay at kaibigan ni Helen.Batay sa ala-ala ni Helen doon sa isinulat niyang biograpiya niya, sinabi niya na noon pa mang una niyang nakilala si Dr. Bell, naramdaman niya na kaagad ang kabait at katiyaga nitong manggagamot. Kinarga niya noon si Helen at hinayaan niyang laruin noon ng batang si Helen ang kanyang relos. Kay laking tuwa noon ni Helen noong nahawakan niya ang relos na ipinadama sa kanya ni Dr. Bell.Sa mga sumunod na taon, dahil isinusulong noon ni Alexander ang prinsipyo na kinakailangang maturuang magsalita ang mga may kapansanan ng kawalan ng pandinig, naging modelo at inspirasyon niya sa paggagamot si Helen Keller. Si Helen ang pinakaunang taong bingi at bulag na nakapag-aral na magbasa, magsulat at nagsalita ng mahusay. Nagtagumpay pa nga itong magtapos ng propesyon sa unibersidad.Inihandog ni Helen ang kanyang sinulat na sarili niyang biograpiya noong MIL NUEBE SIYENTOS TRES (1903) kay Dr. Alexander Bell. Napamagatan ito ng “Ang Kasaysayan ng Aking Buhay.” Sinabi ni Helen dito sa libro niyang ito na “…si Alexander Graham Bell ang nagturo sa mga bingi upang sila’y makapagsalita at ipinangyari niya na ang mga taynga ay makarinig ng talumpati mula Atlantiko hanggang sa mga mabatong lugar.”PLEASE LISTEN TO PODCAST TO CONTINUE AND FOR THE FULL EPISODE.
Si Alexander Graham Bell Ama ng Telepono 3(3) Tagalog
Sep 5 2022
Si Alexander Graham Bell Ama ng Telepono 3(3) Tagalog
Historical biographical account about inventor Alexander Graham Bell. This 3-part narrative is in Tagalog (Philippines). This is the THIRD part of this narrative.EXCERPT:"Malapit ang pagkakaibigan ni Helen at si Alexander Graham Bell. Pareho silang galing sa pamilyang respetado at nasa mataas na posisyon hindi lamang sa sosyedad kundi pati sa kasaysayan ng Amerika. Pangalawang pinsan ng impong na babae ni Helen sa panig ng Keller ang bantog na si Heneral Robert Lee. Iginagalang na heneral ng kompederasyon ng Amerika si Heneral Lee. Matunton ang linya ng mga ninuno ni Helen sa linya ni Haring Edward na Una (1) ng Inglatera na pang labing anim (16) na henerasyon niyang impong na lalaki. Si Haring Henry na Ikatlo (III) ng Inglatera ang pang -LABIMPITONG (17) henerasyon na impong niyang lalaki.Unang nakilala ni Alexander Graham Bell si Helen noong MIL OTSO SIYENTOS OTSENTA’Y SIYETE (1887). Anim na taon noon si Helen noong dinala ng kanyang mga magulang ito sa kanya upang ipa-konsulta. Sa mga panahon na iyon, tanyag na noon si Alexander Bell dahil sa kanyang pagiging imbentor ng telepono. Subalit noong dinala ng mga Bell si Helen kay Alexander, nanunungkulan noon si Alexander na manggagamot ng mga batang hindi nakakarinig. Nanghiling ang mga magulang ni Helen ng rekomendasyon tungkol sa eskuwelahan at guro para sa isang batang bulag at bingi. Itinuro sa kanila ni Alexander ang paaralan na napagkuhanan nila kay Anne Sullivan na siya nang naging guro at napagkatiwalaang gabay at kaibigan ni Helen.Batay sa ala-ala ni Helen doon sa isinulat niyang biograpiya niya, sinabi niya na noon pa mang una niyang nakilala si Dr. Bell, naramdaman niya na kaagad ang kabait at katiyaga nitong manggagamot. Kinarga niya noon si Helen at hinayaan niyang laruin noon ng batang si Helen ang kanyang relos. Kay laking tuwa noon ni Helen noong nahawakan niya ang relos na ipinadama sa kanya ni Dr. Bell.Sa mga sumunod na taon, dahil isinusulong noon ni Alexander ang prinsipyo na kinakailangang maturuang magsalita ang mga may kapansanan ng kawalan ng pandinig, naging modelo at inspirasyon niya sa paggagamot si Helen Keller. Si Helen ang pinakaunang taong bingi at bulag na nakapag-aral na magbasa, magsulat at nagsalita ng mahusay. Nagtagumpay pa nga itong magtapos ng propesyon sa unibersidad.Inihandog ni Helen ang kanyang sinulat na sarili niyang biograpiya noong MIL NUEBE SIYENTOS TRES (1903) kay Dr. Alexander Bell. Napamagatan ito ng “Ang Kasaysayan ng Aking Buhay.” Sinabi ni Helen dito sa libro niyang ito na “…si Alexander Graham Bell ang nagturo sa mga bingi upang sila’y makapagsalita at ipinangyari niya na ang mga taynga ay makarinig ng talumpati mula Atlantiko hanggang sa mga mabatong lugar.”PLEASE LISTEN TO PODCAST TO CONTINUE AND FOR THE FULL EPISODE.
Si Alexander Graham Bell Ama ng Telepono 2(3) Tagalog
Sep 5 2022
Si Alexander Graham Bell Ama ng Telepono 2(3) Tagalog
Historical biographical account about inventor Alexander Graham Bell. This 3-part narrative is in Tagalog (Philippines). This is SECOND of 3 parts.EXCERPT: "...Mula noong kinilala na, na ang telepono ay disenyo at imbensiyon ni Alexander doon sa eksibisyon sa Philadelphia, naging popular ito na kagamitan sa komunikasyon. Pumunta si Alexander sa Inglatera upang kanyang ipaliwanag sa monarkiya kung ano ang pakakagamitan nito, kung papaano ito magagamit at kung ano ang kabutihang maidudulot nito.Dalawang taon pagkaraan ng sentenyal na naisaganap sa Philadelphia, pumunta si Alexander sa Inglatera at bilang bahagi ng kanyang pagbiyahe doon ang pupunta sa palasyo para ipakita at ipaliwanag kay Reyna Victoria doon sa kanyang tahanan sa Osborne House ang tungkol sa telepono. Naintriga si Reyna Victoria dahil naisip niya kaagad ang mahalagang pagkakasilbihan nito. Sa mga panahon na iyon, kasalukuyan noon ang pag-a-away at digmaan sa pagitan ng Rusya at Turko. Ito ay magmula 1877 hanggang 1878. Ito iyong naging digmaan ng Krimea na naganap sa peninsula na Crimea sa norteng bahagi ng Black Sea sa silangang punto ng Yuropa. Ang labanang ito ay sanhi ng mainit na hidwaan sa pagitan ng Imperyong Ottoman at ang samahan ng Rusya at mga lugay na bumubuo noon sa rehiyon na Balkan. Sumali noon ang Britania sa digmaan na ito dahil sa pangamba nito na ang kinikinita nilang pang-aangkin ng Rusya sa nasyong Romania na noon ay hawak naman ng mga Turko, ay hindi hihinto at magtatapos doon. Sinasapantaha noon ng Britania na baka pagkagaling doon, tuluyan nang sasamsamin ng Rusya ang British India dahil idadaan nila ito sa pamamagitan ng Afghanistan. Ito ang dahilan kung bakit nakipag-alyansa ang Britania sa Imperyong Ottoman na noon ay kilala rin na Imperyong Turko. Maraming mga telegrama at mga sulat ang dumarating sa palasyo na para bagang delubyo sa dami at lahat ay nanghihiling ng konsiderasyon sa Reyna. Dahil sa dami ng mga sulat at telegrama, nalipunos ang palasyo.Gayun na lamang ang paghanga ng mga opisyal ng reyna sa imbensiyon na telepono ni Alexander. Noong umaga, pagkatapos ng gabi na idini-monstrasyon ni Alexander ang aparatus sa kanila kaagad na sumulat kay Alexander si Major Biddulph na siyang tinatawag na KEEPER OF THE PRIVY PURSE at siya ang kumatawan sa reyna. Itong tinatawag na KEEPER OF THE PRIVY PURSE ng monarkiya sa Inglatera ay siyang tesorero o opisyal na eskribiyente na may hawak ng mga bagaybagay na may kinalaman sa pinansiya, pera at gastusin ng reyna o hari. Siya ang nakatungkulin na taga-manehar ng mga pagga-gastosan ng palasyo ng monarkiya sa Inglatera.Eto ang nilalaman ng sulat:“Osborne, Enero 16, 1878)Mahal kong Kabalyero,Umaasa ako na maliwanag ang iyong pagkakaalam kung gaano ang pasasalamat at pagkamangha ng Reyna sa naisaganap na eksibisyon ng telepono noong Lunes ng gabi.Ninais ng Kanyang Kamahalan (Her Majesty) na aking ipahayag ang kanyang pasasalamat sa iyo at sa mga iginagalang na mga kababaihan at mga ginoo na may ugnayan sa iyo sa okasyon.Naisin ng Mahal na Reyna, kung wala sanang sagabal na dahilan, na bilhin ang dalawang instrumento na sa ngayon ay naririto pa, kasama ang mga linya at iba pang nakakabit. Marahil na sa iyong kagandahang loob ay ipaalam mo sa akin kung kanino nararapat ipadala ang kabayarang angkop.Iyong lingkud, mahal kong Kaballero, Tapat na sumasaiyo, -THOS BIDDULPHPLEASE LISTEN TO PODCAST TO CONTINUE AND FOR THE FULL EPISODE.
Si Alexander Graham Bell Ama ng Telepono 1(3) Tagalog
Sep 5 2022
Si Alexander Graham Bell Ama ng Telepono 1(3) Tagalog
Biographical historical account about inventor Alexander Graham Bell. The 3-part narrative is in Tagalog (Philippines). This section is the first and is the introductory section of the story.EXCERPT: "Kinikila ng mundo si Alexander Graham Bell na dakilang imbentor at naipangalan sa kanya ang taguring “AMA o PINAKA-AMA NG TELEPONO”. Ang kakatwa, ay hindi ito ang pangunahing nakatuonan ng kanyang daang tinatahak noon. Mas mahalaga sa kanya noon ang kanyang ginagampanang tungkulin bilang magtuturo sa mga bingi o walang pandinig. Sumibol sa kanyang kaisipan noon ang konsepto na ‘electronic speech’ o pagsasalita sa pamamagitan ng paggamit ng elektrisidad/elektroniko dahil ang kanyang ina ay hindi nakakarinig. Nagsusumikap siya noong makapagtagumpay na gumawa ng sistema ng pagtuturo sa mga taong hindi nakakarinig o bingi upang sa kabila ng kawalan nila ng pandinig ay makakapagsalita sila at sa gayun ay makakayanan nilang mabuhay ng sarili at makapag-tagumpay na gaya ng karaniwang tao. Gaya ng kanyang sinabi minsan noon kay HELEN KELLER, sinabi niya na ang paniniwala niya sa buhay ng isang tao ay kapalarang naitakda. Sa kanyang daigdig noon, marahil ay kakatwa, na ang kanyang buhay ay nahabi sa mga pangyayari na patuloy noon na may kaugnayan sa huni o tunog.At kung marangal na imbentor si Alexander, dakilang tao ito sa kanyang pagnanais na mai-angat ang dangal ng mga taong napagkaitan ng mga pisikal na suwerte.Ang pangalang Alexander Graham Bell ay lagi-laging nai-uugnay sa kasaysayan ng telepono.Mabagal ang pagtakbo ng komunikasyon noong unang panahon. Umaasa lamang ang mga tao noon na magpadala ng kanilang mga mensahe sa pamamagitan ng mga biyahero o mga taong manlalakbay na napupunta sa iba-ibang mga lugar. Linggo, buwan at minsan pa ay taon ang binibilang ng mga tao para maiparating ang kanilang mga mensahe sa mga nakatakdang pagdadalhan. Kung malayo ang distansiya, karaniwan na mas matagal na makarating ang komunikasyon. Noong naimbento ang telegrapo, at naipalabas ang pagka-kagamit nito sa sosyedad, malaki ang naitulong nito sa pag-sulong at pag-unlad ng disenyo ng komunikasyon. Humantong ito sa pagkakalikha ng telepono na lalong nagpadagdag sa pag-sulong ng pagbabago ng mundo."PLEASE LISTEN TO PODCAST TO CONTINUE AND FOR THE FULL EPISODE.
Ni Alexander Graham Bell Ama ti Telepono 3(3) Ilocano
Sep 5 2022
Ni Alexander Graham Bell Ama ti Telepono 3(3) Ilocano
Historical biographical account about inventor Alexander Graham Bell. This is narrated in the Ilocano language of the Philippines. This is the third of 3 parts.EXCERPT:"...Asideg ti panaggayyem da Helen Keller ken Alexander Graham Bell. Agpadada a naggapu iti pamilya a saan laeng a respektable ken nangangato ti saadenda no di ket pasetda iti pakasaritaan ti Amerika. Maikadua a kasinsin wenno kapidua ti apo a baket ni Helen iti awid ti pamilya a Keller daydi Heneral Robert E. Lee. Nalatak a heneral iti konpederasyon ti Amerika ni Hen. Lee. Maisurot ti puon ti linya ti kaamaan ni Helen Keller iti linya ni Ari Edward 1 ti Inglatera a maika SANGAPULO KET INNEM (16) a henerasyon nga apona a lakay, ket ni Ari Henry III ti Inglatera a maika SANGAPULO KET PITO (17) a henerasyon nga apona a lakay. Immuna a naam-ammo ni Alexander Graham Bell ni Helen idi MIL OTSO SIYENTOS OTSENTA’Y SIYETE (1887). Innem ti tawen ni Helen idi impan dagiti agassawa a Keller daytoy kenkuana nga ikonsulta. Kadagidi a panawen, nalataken ti nagan ni Dr. Bell gapuen ti panangimbentona iti telepono. Ngem iti daydi a tawen a napan impan dagiti dadakkel ni Helen daytoy ken ni Dr. Bell, agpapaay idi a mangngagas dagiti ubbing a di makangngeg daytoy. Nagkiddaw dagiti dadakkel ni Helen ti rekomendasyon maipapan iti eskuwelaan ken mannursuro iti ubing a bulsek ken tuleng. Inturong ni Alexander Bell ti ama ni Helen iti eskuwelaan a nakaalaanda kenni Anne Sullivan a nagbalin a mannursuro ken matalek a kadua ken gayyem ni Helen. Babaen iti lagip ni Helen idi insuratna ti biograpiyana, kinunana nga iti daydi immuna a pannaka-am-ammona ken ni Dr. Bell, nariknanan a dagus idi a managayat ken naanus a mangngagas ni Dr. Bell. Sinaklotna ni Helen ket impalubosna iti ubing nga amirisenna daydi relosna. Naray-aw idi ni Helen iti daydi a pannakaiggemna iti relosna.Kadagiti simmaruno a tawen, gapuen iti ipagpagna ni Alexander Graham Bell idi a prinsipyo a kasapulan a masuroan dagiti saan a makangngeg nga agsao, nagbalin a modelo ken inspirasyon iti propesyonna a mang-ngagas ni Helen Keller. Ni Helen ti immuna a tuleng ken bulsek a nakaadal nga agbasa, agsurat ken agsao iti nasigu. Nagballigi pay a nagturpos iti propesyonna iti unibersidad.Indidikar ni Helen daydi sinuratna a biograpiyana idi MIL NUEBE SIYENTOS TRES (1903) - “Ti Pakasaritaan ti Biagko,” ken ni Bell. Kinunana ditoy a ni Alexander Graham Bell ti ‘nangisuro kadagiti tuleng nga agsao ken pinagbalinna ti lapayag a dumngeg iti bitla manipud Atlantiko agingga idiay Kabatuan.” Iti daydi biograpiya nga insuratna, inlanad ni Helen Keller ti panagraemna kenni Alexander Graham Bell. .."PLEASE LISTEN TO THE PODCAST TO CONTINUE AND FOR THE FULL EPISODE.
Ni Alexander Graham Bell -Ama ti Telepono 2(3) Ilocano
Sep 5 2022
Ni Alexander Graham Bell -Ama ti Telepono 2(3) Ilocano
Historical Biographical account about inventor Alexander Graham Bell. It is narrated in the Ilocano language of the Philippines. This is the second of three parts.EXCERPT:"...Dua a tawen kalpasan daydi sentenyal, napan ni Alexander idiay Inglatera ket paset daydi a biyahena ti napan nangipakita ken mangipalawag kenni Reyna Victoria idiay taengna nga Osborne House maipapan iti telepono. Naintriga ni Reyna Victoria ta naamirisna a dagus ti nasken a pakaiserbiyan daytoy. Iti dagidi a tawen, madama idi ti sinnupiat ken ginnubat iti nagbaetan ti Rusya ken Turko. Manipud MIL OTSO SIYENTOS SETENTA’Y SIYETE (1877) agingga iti MIL OTSO SIYENTOS SETENTA’Y OTSO (1878). Isu daytoy idi daydi managan a ‘Gubat ti Krimea’ (Crimean War) a napasamak idiay peninsula a Crimea idiay Amianan a paset ti Black Sea idiay Daya a paset ti Yuropa. Daytoy a sinnupiat ket gapu iti panaglaban ti Imperio nga Ottoman ken ti nagkadua a Rusya ken dagiti nangbukel iti lugar a Balkan. Rimmaman idi ti Britania iti daytoy a gubat gapu iti alikakana nga daytinto panangawid ti Rusya iti pagilian a Romania nga idi ket adda iti turay dagiti Turko, ket saanto nga agpatingga idiay. Pinattapatta idi ti Britania nga amangan ta manipud idiay, kanayonento ti Rusya ti mangawid iti ‘British India’ babaen ti Afghanistan a dalanda. Isu daytoy ti gapu nga immalyansa ti Britania iti Imperio nga Ottoman a pagaammo met iti nagan nga Imprerio a Turko. Adu a telegrama ken sursurat ti sumangsangpet a kas delubyo iti palasyo a nangkidkiddaw iti konsiderasyon ti Reyna. Daydi a kaadu ket nanglapunos iti palasyo. Kasta unay ti pannakaparaem dagidi opisyal ti reyna iti daydi imbensiyon ni Alexander. Kinabigatan daydi rabii ti demonstrasyonna, dagus a nagsurat ken Alexander ni Major Biddulph (‘Keeper of the Privy Purse’) * a nangibagi iti reyna.Naisurat a naggapu daydi surat manipud OSBORNE ket naisurat a petsa ti MAIKA DIYES Y SAIS TI ENERO, MIL OTSO SIYENTOS SETENTA’Y OTSO ( “Osborne, Enero 16, 1878)Daytoy ti linaon ti pormal a surat:“Patgek a Kabalyero,“Namnamaek a nalawag iti pannakaammom no kasano ti panagyaman ken panagsiddaaw ti Reyna iti naibanag nga eksibisyon ti telepono ditoy iti rabii ti Lunes.‘‘Inkalikagum kaniak ti Kinatan-okna nga iyebkasko ti panagyamanna kenka kasta met kadagiti natatakneng a hermanas ken hermanos a naikuyog kenka iti daydi nga okasyon.“Tarigagayan ti Reyna, no awan makabeddeng a rason, a gatangen dagiti dua nga instrumento nga adda pay laeng ditoy, agraman linya ken dadduma a pasetna. No adda pannakabalinna ket iyanusmo nga ipakaammo kaniak to siasino ti pakaiturongan ti kaitutopanna a gatad. “Siak, patgek a Kaballero, “Toy sipupudno unay, “Thos. (THOMAS) Biddulph.”PLEASE LISTEN TO PODCAST TO CONTINUE AND FOR THE FULL PODCAST.
Ni Alexander Graham Bell nga Ama ti Telepono 1(3) Ilocano
Sep 5 2022
Ni Alexander Graham Bell nga Ama ti Telepono 1(3) Ilocano
Historical biographical account about inventor Alexander Graham Bell narrated in 3 parts in Ilocano (Philippines) language. This introductory first part includes a summary about the beginning of the telephone. EXCERPT:"Binigbig ti lubong ni Alexander Graham Bell a naindaklan nga imbentor ket naipakarbengan kenkuana daydi panangtagikua iti dayaw nga ‘Ama ti Telepono’. Saan a daytoy idi ti naipangruna a turong ti dalan a sursurotenna. Napatpateg idi kenkuana ti akemna a mannursuro kadagiti tuleng. Nagrusing iti panunotna ti konsepto nga ‘electronic speech’ (panagsarita babaen iti elektrisidad/elektroniko) gapuen iti inana a saan a makangngeg. Mangipampamuspusan idi a mangpaballigi iti sistema ti panursuro kadagiti saan a makangngeg tapno iti labes daydi kinaawan ti panagdengngegda, ket makasaoda koma ken mabalinanda ti makabukod nga agbiag ken aggun-od kas kadawyan a tao. Kas insaritana iti naminsan kenni Helen Keller,kinunana a pammatina a ti biag ti maysa a tao ket gasat a natuding. Iti daydi lubongna, nalabit a karkarna, a daydi panagbiagna ket naglinabag kadagiti pasamak a nagnaynayon a nainaig iti kinapateg ti uni. Ket no natakneng nga imbentor ni Alexander, naindaklan a tao daytoy iti panagayatna a mangitag-ay iti dayaw dagiti tao a napaidaman ti pisikal a kinagasat. KAS MAIYANIG ITI NARATIBO TAYO MAIPAPAN ITI BIYAG NI ALEXANDER GRAHAM BELL, UMUNA NGA INTAY TALDIAPAN NGA AMMOEN TI NAGPUNGANAYAN DAYTOY IMBENSIYON A TELEPONO:Nabuntog ti panagtaray ti komunikasyon idi un-unana a panawen. Agtalged dagiti tao a mangipatulod ti mensahe babaen kadagiti biyahero nga agdaliasat ken agsawsawar kadagiti nadumaduma a lugar. Lawas, bulan ken uray pay tawen idi ti bilangen tapno makaipagteng ti tao iti mensahena kadagiti nakaikednganda. No adayo ti distansiya, kadawyan a nabaybayag met a makadanon ti komunikasyon. Idi naimbento ti telegrapo ket naiparuar ti pannaka-aramatna iti gimong, dakkel ti naitulongna iti panagdur-as ti disenyo ti komunikasyon. Nagtungpal daytoy iti pannaka-aramid ti telepono ket nangnayon a nangipapardas iti panagbaliw iti lubong. Ni Alexander Graham Bell ti kadawyan a mabigbig a nangimbento iti telepono a pinanagananna idi ti ‘electrical speech machine’ (elektrikal a makina nga agpaay iti panagsarita). Daydi disenyo nga inaramidna ti immuna a naiyawatan iti ‘patent’ wenno ‘karbengan nga agtagikua’ iti konsepto ti telepono. Nupay kasta, saan nga isu ti immuna a nakapanunot iti ideya ti komunikasyon babaen ti linya. Ti kinaagpaysona ket adda met idi dadduma a nagpartuat ti mainaig iti daydi instrumento nga inaramidna. Isuda da Antonio Meucci a nagpartuat iti agpatang a telegrapo a nakaibael iti adayo a komunikasyon. Adu pay dagidi nagpartuat iti instrumento a no saan nga kaarig daydi inaramid ni Alexander ket addaanda galad a nagpunganayan ken nakaibasaran ti modelo ni Alexander..."PLEASE LISTEN TO THE PODCAST FOR THE FULL EPISODE.
Si Albert Einstein - Dakilang Pisiko 3(3) Tagalog
Aug 29 2022
Si Albert Einstein - Dakilang Pisiko 3(3) Tagalog
Historical biographical account about Albert Einstein in three parts. The narratives are in two separate versions of Philippine languages: Tagalog and Ilocano. This is the THIRD of the three parts of the TAGALOG version.EXCERPT:"...Mula MIL NUEBE SIYENTOS BEYNTE NUEBE (1929) hanggang MIL NUEBE SIYENTOS TRENTA’Y DOS (1932), gustong gusto noon ni Albert ang pumupuntang manirahan sa isang maliit at matahimik na pook na nagngangalang CAPUTH (‘KA-PUT’) sa malapit sa BRANDENBURG sa Alemanya. Nagpatayo siya doon ng kanyang tirahan na kanyang pinupuntahan kada panahon ng tag-init. Matatagpuan ito sa pagitan ng dalawang bay o lawa at napalibutan ng napakagandang kakahuyan. Gustong-gusto niya noon ang pumupuntang nag-lalayag sa kanyang maliit na bapor na panlayag. Iniregalo ito sa kanya ng isa niyang mayamang kaibigan sa kanyang pan-LIMAMPUNG (50) TAONG kaarawan. May naka- ukit na pangalan ng bapor na “Tummler” subalit pinangalanan ito ni Albert ng sarili niyang palayaw – “makapal na bapor na panlayag”. Gustong-gusto niya noon ang lumarga ng sarili niya habang siya’y nasa Caputh (KA-PUT). Ni hindi naging sagabal sa kanya na hindi siya marunong lumangoy. Itong mga sandaling nagso-solo siyang naglalayag ang siyang mga panahon na - napag-iisipan niya ng malalim ang tungkol sa kanyang mga teyoria kung kaya, lagi-lagi noon na may nakahandang papel at lapis para sa kanya doon. Noong tag-init ng MIL NUEBE SIYENTOS A-TREYNTA (1930), habang siya’y naglalayag sa Caputh (‘KA-PUT’), sumulat siya ng KREDO. Isinulat niya ito para sa mga lupon na nag-a-adbokasya sa mga karapatan ng buong katauhan. Pagkatapos nito, ipinalathala niya ang kanyang sinulat. Napamagatan ito ng “ANO ANG PANINIWALA KO” (What I Believe). Sinabi ni Einstein:“Ang pinakamagandang damdamin na ating mararanasan ay iyang bagay na misteryoso. Iyan ang pundamental na emosyon na nakasaad sa pinagsimulan ng lahat na totoong letras at siyensa. Sa tao na estranghero sa kanya ang ganitong damdamin, sa tao na hindi na namamangha at hindi na nagnanais na mamangha ay para nang isang patay, para nang naihipang kandila. Upang damain na sa likud ng anumang maranasan ay may bagay na di-maabot na intindihin ng ating kaisipan, bagay na ang kanyang dalisay at kagandahan ay napaparating lamang sa atin ng pansamantala, iyan ang pagka-relihiyoso. Sa ganyang katuturan, ako’y isang masugid na relihiyosong tao.” Lagi-lagi noong nagpapaliwanag na hindi ito ateista. Sinabi niya sa isa niyang kaibigan: “May mga tao na walang Diyos subalit ang kinaka-inisanko ay kakabig sila ng bahagi ng nasabi kong kaisipan at ginagamit nila itong pansuporta sa kanilang kawalan ng paniniwala.” “Ang ipinagka-iba ko sa mga taong nagsasabing sila ay ateista ay ang kanilang pagpapa-mababang loob tungkol sa mga hindi maabot na lihim ng pagkaka-ayos ng kalawakan,” paliwanag niya. “Ang mga panatiko na ateista ay para silang mga alipin na nagdadala pa rin sa kalooban nila ng bigat ng bakal nilang tanikala na itinapon na nila pagkatapos silang naghirap. Naging nilalang sila – dahil sa kanilang inggit tungkol sa tradisyon na relihiyon na sabi nila ay ‘opium ng masa’ – dahil diyan, ay hindi nila marinig ang himig ng naka-buo-an.”Kung sa ibang tao, ang mga milagro ang nagsisilbing pruweba at patunay na mayroong Diyos, ang kay Einstein naman, ay ang kawalan ng milagro ang siyang nagpapakita na mayroong Diyos."PLEASE LISTED TO THE PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE.
Si Albert Einstein - Dakilang Pisiko 2 (3) Tagalog
Aug 29 2022
Si Albert Einstein - Dakilang Pisiko 2 (3) Tagalog
Historical Biographical narratives about Albert Einstein in Tagalog Language. This section is the second of three parts.EXCERPT:Noong taon – MIL OTSO SIENTOS NUBENTA’Y KUWATRO (1894), nagpunta ang mga magulang ni Albert sa Italia at doon sila nagtrabaho. Dahil nag-a-aral noon si Albert, nagpaiwan muna siya sa Munich upang taposin niya ang kanyang pag-a-aral. Sa mga tiyempong iyon, lalong sumidhi ang atensiyon ni Albert sa kanyang pag-aaral. Naging kakaiba ang kanyang kahusayan sa Matematika ng Calculus. Subalit, malimit siya noong hindi pumapasok sa iba niyang mga klase upang siya’y makapunta sa laboratoryo. At sa mga klase na hindi niya inintindi, nasabi ng mga propesor sa mga ito na wala siyang hahantungan sa buhay.Noong nagka-edad siya ng LABIMPITO (17), humarap siya sa isang eksamen sa pagtugtog ng biyulin. Natanto ng magtuturo noon na nagbigay ng eksamen sa kanya na mayroon itong kakaibang pang-unawa sa musika. Sa mga sumunod na dekada, naging mahusay na biyulinista si Albert Einstein. Subalit mas nananaig ang kanyang pagkainteres sa siyensa. Ayon sa kanya: “Nabuhay ako sa mga pangitain ko sa musika. Minamatyagan ko ang aking buhay sa alituntunin ng musika.” Noong MIL OTSO SIYENTOS NUBENTA’Y SINGKO (1895), gusto niya noon ang mag-aral ng inhenierya at mag-pokus sa linya ng elektrisidad subalit noong siya’y kumuha ng eksamen para makapasok sa Eidgenossische Technishe Hoschuleo SWISS FEDERAL POLYTECHNIC INSTITUTE sa Switzerland (Suisa), hindi niya naipasa ito. Gayunpaman, siya’y napayagan na mangumpleto sa kanyang grado sa ARGOVANIAN CANTONAL SCHOOL sa Aarau (‘O-R A W’), Switzerland . Noong MIL OTSO SIYENTOS NUBENTA’Y SAIS (1896), nakapasok ito sa SWISS FEDERAL POLYTECHNIC INSTITUTE para mag-aral ng apat na taon sa Matematika at Pisika habang siya’y nagturo naman dito ng kursong pang-diploma. Sa unibersidad, nag-iisa lamang noon ang babaing kaklase niya. Siya si MILEVA Maric. Isang mahusay na matematiko at pisiko na taga Serbia si Mileva. Itong unibersidad na pinapasukan nila, ang pangalawang unibersidad sa Yuropa na tumanggap ng babaing estudyante sa mga programa na kanilang itinuturo. Si MILEVA ay siyang panlimang babae pa lamang na nag-aral ng Matematika at Pisika sa unibersidad na ito sa mga panahong iyon. Naipanganak si Mileva sa isang pamilya na nasa Imperio ng Hungaria. May kakayahan ang kanyang kamag-anakan. Sa mga tiyempong iyon, hindi pa noon pinapayagan ang mga babae na makapagtapos at makatanggap ng edukasyon mula sa unibersidad sa Hungaria. Kung kaya sinamahan siya ng kanyang ama na si MILOS “MARITCH” Maric, na pumunta sa Suisa (Switzerland) upang pumasok na mag-aral ng sekundaria sa eskuwelahan ng mga babae. Isang mataas na opisyal noon ng korte sa Zagreb, Croatia ang ama ni Mileva. Bagaman mayroong bahagyang kapansanan sa paglakad si Mileva, dahil sa pagkakapilipit (pagkakabalikuko) ng balakang nito noong siya’y bagong panganak, hindi ito naging balakid sa kanyang edukasyon dahil sa husay, talino at pananagumpay niya sa akademya. Habang sila ay nagkaklase noon sa unibersidad, lagi-lagi noong nagsasama sina Albert at Mileva. Paminsan-minsan noon na hindi nag-a-atendar ng klase si Albert at sila’y nagtutulungang dalawa sa kanilang mga inaaral. Magaling sa pag-aayos ng sistema ng pananaliksik si Mileva. Tatlong taon itong nakakatanda kay Albert. Pareho silang masigasig sa kanilang pag-a-aral, pananaliksik at pagsusulat. At bagaman kadamihan sa kanilang isinusumiteng artikulo tungkol sa pinagsamahan nilang inaaral at sinasaliksik ay napapunta lahat sa pangalan ni Albert, marami mga nilalaman ng mga sulat nila sa isa’t-isa na dalawa ang nakakapag- patunay na sila’y nagkolaborasyon sa mga konsepto na kanilang pinag-aralan at sinaliksik...."PLEASE LISTEN TO THE PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE.
Si Albert Einstein - Dakilang Pisiko 1(3) Tagalog
Aug 29 2022
Si Albert Einstein - Dakilang Pisiko 1(3) Tagalog
Historical biographical narrative about Albert Einstein in Tagalog (Philippine language). This story is told in three parts. This first part introduces and explains the more popularly known concepts attributed to his genius.EXCERPTS:"...“TAO NG SIGLO” (MAN OF THE CENTURY) – ito ang ipinang-taguri sa kanya ng internasyonal na lathalain na TIME sa kopya nito na petsa TRENTA’Y UNO (31) ng Disyembre MIL NUEBE SIYENTOS NUBENTA’Y NUEBE (1999). Naisulat din na dagdag sa titulo ang sumunod: “Mula MIL OTSO SIENTOS SITENTA’Y NUEBE (1879) hanggang MIL NUEBE SIYENTOS SINGKUWENTA’Y SINGKO (1955)- Siya ang siyentipiko na nabubukod-tangi ang kanyang pagkadakila sa siglo na dinominahan ng siyensa. Sa mga panunukatan sa panahong ito – ang Bomba, ang Dakilang Pagsabog (Big Bang), Kwantum na Pisika at Elektronik- lahat ng mga ito ay nagtataglay ng kanyang imprenta.”Isa sa mga pinakamata-talino at pinakadakilang matematiko at pisiko sa kasaysayan ng mundo si Einstein. Karaniwan, na kung mabigkas ang kanyang pangalan sa kasalukuyang panahon, ito’y may sarili nang katuturang diwa – ang pagka-henyo. Natatanging kinikilala si Einstein sa teyoriya na kanyang nilikha tungkol sa RELATIBIDAD o relativity.""...Itong henyong ito ay ipinanganak noong ika KATORSE ng MARSO MIL OTSO SIYENTOS SETENTA’Y NUEBE (1879) sa Alemanya. Noong batang musmos pa ito, siya’y makupad na matuto. Hindi siya nakapag-aral na magsalita hanggang sa siya ay dalawang taong gulang na. “Nag-a-alala na noon ang aking mga magulang,” sabi ni Einstein sa isang pakipanayam sa kanya pagkalipas ng maraming taon. “Nagkonsulta na nga rin pati sila noon sa mga manggagamot,” dagdag niya.Inakala ng kanyang mga magulang na mayroon siyang diperensiya noon kung kaya’t dinala siya sa doktor. Noong ineksamen siya ng doktor, sinabi nito na mas malaki ang utak niya kaysa karaniwan. Kahit naporma niya na noon ang salita sa kanyang isip, hindi pa rin niya noon masabi kaagad ito. Ang mga naunang salita na lumabas sa kanyang bibig ay: “Masyadong mainit ang sabaw!”Kahit noong siya’y nakapagsimula nang magsalita, mayroon siyang naging kakatwang gawi na siyang naging dahilan na pinangalanan siya ng isa sa kanilang mga taga-alaga ng ‘der Depperte,” o sa tagalog, ‘makupad na paslit.’ Kapag mayroon siya noong gustong sabihin, ibinubulong niya muna ito sa kanyang sarili bago niya sasabihin sa mas malakas na boses. Sinabi rin ng kanyang kapatid na: ‘Nahirapan siyang magsalita noon at nag-alala kami na baka hindi siya matu-tutong magsalita ng diretso.’ Mabagal ang kanyang pag-progreso noong siya’y maliit pa bagaman mayroon na rin siyang kapilyohan at malimit siyang manloko sa paaralan. Subalit kahit noong siya’y bata pa na mabagal ang kanyang pag-progresong magsalita ng diretso, masidhi na siyang nag-o-obserba sa kanyang paligid. Pinag-iisipan niya ng malalim ang mga pangkaraniwang bagay sa kapaligiran. Sa mga sumunod na dekada noong nakapanayam siya tungkol sa asta niyang ito, nagpaliwanag siya: “Kung tatanungin ko ang sarili ko kung paano ko natuklasan ang teyoria ng relatibidad, naramdaman ko ang pinagsimulang dahilan. Hindi sadyang gawi ng isang matanda o nagka-edadna na pag-isipan ang mga kakatwang bagay na hindi maintindihan tungkol sa kalawakan at panahon. Dahil ang mga ito ay inisip at pinag-kamanghaan niya na noong siya ay bata pa. Subalit, masyadong mabagal noon ang aking pag-laki at pagprogreso at nakapagsimula na lamang akong mamangha tungkol sa kalawakan at panahon noong ako’y magbinata na. Ang kinalabasan niyan, naging mas masidhi ang aking pag-saliksik sa bagay na iyan kaysa gawi ng isang batang paslit...”"PLEASE LISTEN TO THE PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE.
Ni Albert Einstein - Naindaklan a Pisiko 3(3)  Ilocano
Aug 27 2022
Ni Albert Einstein - Naindaklan a Pisiko 3(3) Ilocano
Historical biographical account about the world's greatest physicist in human history and is narrated in Ilocano. This episode is the final episode of the three-part narrative and includes a brief account about his son Eduard and a poem he wrote.EXCERPT:"...Manipud MIL NUEBE SIYENTOS BEYNTE NUEBE (1929) agingga iti MIL NUEBE SIYENTOS TRENTA’Y DOS (1932), pagaayat ni Albert ti napnapan nagindeg iti maysa a bassit ken naulimek nga ili a managan Caputh (KA-PUT) idiay asideg ti Brandenburg, Alemanya. Nangipatakder ditoy iti pagtaengan a pagyananna tunggal panawen ti kuwaresma. Naidisso daytoy iti nagbaetan ti dua a danaw ket napalikmutan iti bakir a kapipintasan. Naayat nga apan aglayag daytoy iti bassit a baporna nga inregalo kenkuana dagiti nabaknang a gagayyemna idi nagkasangay iti maika 50 a tawenna. Adda nai-ukit a naganna a “Tummler” ngem binunyagan ni Einstein iti bukodna a nagan – “napuskol a bapor a paglayagan.” Pagaayatna unay ti aglayag a kabukbukodanna bayat iti kaaddana idiay Caputh. Uray pay no saan a makalangoy daytoy. Dagidi a kanito a panagmaymaysana nga aglaylayag ti panagpampanunotna iti nauneg maipapan kadagiti teoriyana isu nga adda latta kanayon nakasagana a pagsuratan ken pluma nga usarenna idiay.Idi kalgaw ti MIL NUEBE SIYENTOS TREYNTA (1930), bayat ti panaglayagna idiay Caputh, nangisurat iti ‘credo’ (kredo) Insuratna daytoy nga agpaay kadagiti gimong nga agadbokasya iti karbengan ti sangkataoan. Kalpasan daytoy, naipablaak daydi a sinuratna. Napauloan daytoy iti ‘No Ania ti Pammatik,” (What I Believe).KINUNA NI EINSTEIN:“Ti kapipintasan nga emosyon nga intay mapadasan ket dayta banag a misteryoso. Isu dayta ti pundamental nga emosyon a nakatakder iti namunganayan ti amin a napaypayso a letras ken siyensa. Iti dayta tao nga estranghero daytoy a karirikna kenkuana, dayta a tao a saanen a masdaaw ken saanen nga agayat nga agsiddaaw, ket arignan ti natay, kaslan napuyotan a kandela. Tapno riknaen nga iti likud ti aniaman a mapadasan ket adda banag a di-magaw-at nga awaten ti panunot tayo, banag a ti saguday ken kapintasna ket makagteng laeng kadatayo iti apaglabas, dayta ti kina-relihiyoso. Iti dayta laeng nga anag a maysaak a napasnek iti relihiyonna a tao.” Nagtagtaginayon ni Einstein a nangipalpalawag a saan nga ateista daytoy. Kinunana iti maysa a gayyemna, “Adda dagiti tao nga agkuna nga awan Dios, ngem ti pakarurodak ket mangawidda iti naisaritak a kapanunotan a pangsuportada iti saanda a panammati.” “Ti pakaigidiatak kadagiti tattao nga agkuna nga ateistada ket ti panagpakumbaba maipapan kadagiti saan a magteng a palimed ti pannakaurnos ti law-ang, ” impalawagna. “Dagiti panatiko nga ateista, ket kasda laeng adipen a mangrikrikna pay laeng iti dagsen dagiti landok a kawarda nga imbellengda kalpasan ti panagrigatda. Naparsuada nga – gapu iti ilemda maipapan iti tradisyon a relihiyon a kunaenda nga ‘opium ti masa’ – ket dida mangngeg dagiti musika ti nakabuklan” Kadagiti dadduma a tattao, dagiti milagro ti agserbi a pammaneknek iti kaadda ti Dios. Ken ni Einstein, ti kaawan ti milagro ti mangipakita iti kaadda ti Dios...."PLEASE LISTEN TO THE PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE..
Ni Albert Einstein - Naindaklan a Pisiko 2(3) Ilocano
Aug 27 2022
Ni Albert Einstein - Naindaklan a Pisiko 2(3) Ilocano
Historical biographical account about the world's greatest physicist in human history and is narrated in three parts in Ilocano. This second episode continues onto his personal life story including his divorce from his first wife and his subsequent marriage with his cousin.EXCERPT:"Iti daydi tawen- MIL OTSO SIENTOS NUBENTA’Y KUWATRO (1894), napan dagiti dadakkelna idiay Italya ta napanda nagtrabaho. Gapu ta agad-adal idi ni Albert, nagbati daytoy idiay Munich tapno iturposna ti panagadalna. Iti daydi a tiempo simmaet ti panagduyos ni Albert iti panagadalna. Nagbalin a naipaduma ti sariritna iti paset ti Matematika a Calculus. Ngem pasaray idi a saan nga agatendar iti dadduma a klasena tapno makapan iti laboratoryo. Iti kadagiti klase a dina inatendaran, kinuna dagiti propesorna nga awanto ti maung-ungpotna iti panagbiagna. Idi nagtawen ti SANGAPULO KET PITO (17) daytoy, simmango iti maysa a mangeksamen iti panagbiyulinna. Naamiris daydi nangeksamen nga adda sabali ken karkarna a panangipapan ni Einstein iti musika. Iti kadagidi simmaruno a dekada, nagbalin ni Albert a nalaing a biyolinista. Ngem nareg-regget daydi panagayatna iti siyensa. Kinunana: “Agbiagak kadagiti darepdepko iti musika. Sirsirpatek ti biagko iti pagannurotan ti musika.” Idi MIL OTSO SIYENTOS NUBENTA’Y SINGKO (1895), kayatna idi ti agadal iti inhenieria ken mangipamaysa iti linya nga elektrisidad ngem idi nag-eksamen a sumrek idiay wenno Swiss Federal Polytechnic Institute idiay Suisya, saanna a nairuar daytoy. Nupay kasta napalubosan a nangkumpleto iti gradona idiay Argovian Cantonal School idiay Aarau (‘O-R A W’), Switzerland. Idi MIL OTSO SIYENTOS NUBENTA’Y SAIS (1896). Nakastrek daytoy idiay Eidgenossische Technishe Hoschule wenno (Swiss Federal Polytechnic Institute) a nagadal iti uppat a tawen iti Matematika ken Pisika kabayatanna nangisuro daytoy iti kurso a pakaitedan iti diploma.""Idiay unibersidad, maymaysa laeng ti babai a ka-eskuelana. Isu daytoy ni Mileva Maric (maisawang a ‘Mar-itch’). Maysa matematiko ken pisiko a taga Serbia ni Mileva. Daytoy nga unibersidad ti maikadua nga unibersidad ti Yuropa a nangawat iti babbai nga agadal kadagiti programa nga iyadalda. Ni Mileva ti maikalima pay laeng a babai a nagadal iti Matematika ken Pisika iti dayta a pagadalan kadagidi a panawen. Nayanak daytoy iti pamilya idiay Imperio ti Hungaria. Adda kabalinan ti kaamaanna. Iti daydi a tiyempo, saan a mapalubosan dagiti babbai nga agturpos ken aggun-od iti edukasyon manipud iti unibersidad idiay Hungaria. Iti kasta, kinaduaan daytoy ti amana a ni Milos Maric, maysa nangato nga opisyal iti Korte idiay Zagreb, Croatia a napan idiay Suisa (Switzerland) tapno sumrek iti pagadalan a sekundaria dagiti babbai. Nupay adda bassit panagpillakosna a magna gapu iti nakaiyanakanna a pannakasalto ti pading-padingna, saan a nakatubeng daytoy iti kinaalibtakna iti akademya."PLEASE LISTEN TO THE PODCAST FOR THE WHOLE AND COMPLETE EPISODE.
Ni Albert Einstein- Naindaklan a Pisiko 1(3) Ilocano
Aug 27 2022
Ni Albert Einstein- Naindaklan a Pisiko 1(3) Ilocano
Historical biographical account about the world's greatest physicist in human history and is narrated in Ilocano. This episode is the first of the three-part narrative. It is the introduction of the narrative that skims through his four most notable theories during his Annus Mirabilis (Year of Miracles) before it opens to his personal life story.EXCERPTS:"...“TAO ITI SIGLO” (MAN OF THE CENTURY*)– daytoy a titulo ket impaay kenkuana ti internasyonal a pagiwarnak a ‘Time’ iti kopya a petsa TRENTA’Y UNO (31) ti Disyembre MIL NUEBE SIYENTOS NUBENTA’Y NUEBE (1999). Naisurat a nayon daydi Paulo ti pakaammo a : ”MANIPUD MIL OTSO SIENTOS SITENTA’Y NUEBE (1879) agingga iti MIL NUEBE SIYENTOS SINGKUWENTA’Y SINGKO (1955)- Isu ti siyentipiko nga awan kapada ti kinaindaklanna iti siglo a dinominaan ti siyensa. Dagiti pakarukodan ti daytoy a panawen – ti Bomba, ti Dakkel a Panagbettak, Kwantum a Pisika ken Elektronik – amin dagitoy ikutda ti imprentrana” *Maysa kadagiti kasiriban ken kaindaklan a matematiko ken pisiko iti pakasaritaan ti lubong ni Einstein. Kadawyan a no maibalikas ti naganna iti agdama, ket naaddaanen daytoy a balikas ti kabukbukodanna nga anag - kina-henyo. Dakkel a pakabigbigan ken ni Einstein ti teyoria a pinartuatna maipapan ti ‘Relativity’’. ..""...Daytoy henyo a nangamiris ken nangipaawat iti teyoria a nagbalin a pondasyon dagiti adu a napateg nga imbensiyon ket naiyanak idi maika KATORSE (14) ti Marso, MIL OTSO SIYENTOS SETENTA’Y NUEBE (1879) idiay Alemanya. Idi ubing daytoy, naginad a makasuro. Saan a nakaadal a nagsao agingga iti duan ti tawenna. “Madanagan unay idi dagiti dadakkelko,” kinuna ni Einstein iti maysa nga innuman kenkuana kalpasan ti mano a tawen a naglabas. “Nagkonsultada payen idi iti mangngagas,” innayonna. Impagarup dagiti dadakkelna nga adda diperensiyana isu nga impanda daytoy iti doktor. Impakaammo ti doktor kadagiti dadakkel ni Einstein a dakdakkel ti utek ti ubing ngem ti kadawyan. Uray no mapormana idin dagiti balikas iti panunotna, dina pay laeng maisao dagitoy. Dagiti immuna a balikas nga insawangna idi ubing pay daytoy ket “Soup is too hot,” (‘Napudot unay ti digo’).Uray idi nangrugin a makabalikas, adda nagbalin a kadawyanna a nangigapu pay iti daydi katulonganda a nangpanagan kenkuana ti ‘der Depperte,’ (‘ni naginad nga ubing’). Tunggal idi adda kayatna nga ibaga, isawangna pay nga iyarasaas iti bagina nga umuna sakbay nga iyebkasna iti napigpigsa. Kas kinuna pay ti kabsatna, “Marigatan unay idi nga agsarita ket nagdandanaganmi amin idi nga amangan ta saanto ketdi a makasursuro nga agsao iti nasayud.”Naginad daydi panagprogresona idi bassit pay daytoy ngem nupay kasta, adda kinapilyona ket pasaray subaenna ti otoridad ti pagadalanna. Ngem uray idi ubing pay a nabuntog ti panagadalna nga agsayud nga agsao, napasneken ni Albert nga agobserbar iti aglawlawna. Pinagpampanunotanna dagidi kadawyan a bambanag iti aglawlaw. “No damagek ti bagik no kasano ketdi a natumpongak a naduktalan ti teyoria ti relatibidad, nariknak ti gapuna,” kinunana nga impalawag. “Saan a gandat ti kadawyan a nataengan a panunoten dagiti saan a maawatan maipapan iti law-ang ken panawen. Ta dagitoy ket pinampanunotnan a pinagsidsiddaawan idi ubing pay. Ngem nabuntog unay daydi panagdur-asko isu a nakapangrugiak laengen a nagsiddaaw maipapan iti law-ang ken panawen idi agtutubo-akon. Kas naggangayanna, naad-adalem daydi panagsukisokko iti dayta a banag ngem iti panagsukisok ti maysa nga ubing.”PLEASE LISTEN TO THE PODCAST FOR THE WHOLE AND COMPLETE EPISODE.
Si Fridtjof Nansen sa Noruego Part 4 (4) Tagalog
Aug 20 2022
Si Fridtjof Nansen sa Noruego Part 4 (4) Tagalog
Historical biographical account about Norwegian scientist-explorer Fridjtof Nansen and his heroic and daring crossing of Greenland's ice cap. FINAL part of the 4 episodes in Tagalog version.EXCERPT:"...Sa nakaraan, nangyari na nailihis at napalayo sila sa nakatakdang lugar na pag-uumpisahan nila ng pagtawid sa Silangang tagiliran ng Greenland. Natangay sila ng naanod na hielo palayo, kung kaya ilang linggo na kinailangan nilang labanan ang mga pagsubok ng panahon habang sila’y nahilang mapalagi sa hielo. Tibay ng loob, lakas ng katawan, tapang ng ispiritu at sientipikong pag-iisip ang naging puhunan at gabay nila sa mga sandaling iyon na sila’y nakipagtunggali sa mga nanunubok na kondisyon ng panahon. Ilang linggo silang naglakbay sa tubig na lulan ng kanilang dalawang bangka upang mapapunta sila sa takdang na orihinal na pakay nila. Sa kanilang paglakbay, nakasalubong sila ng mga tribung Inuit at nakipagpalitan sila ng mga gamit. Subalit hindi sila nagtagal sa mga nadaanan nila dahil naghahabol sila nga tiyempo. Ang probisyon nila ay naitakda para sa bilang na panahon at kailangang matapos nila ang ekspedisyon bago ito maubos. Hindi masukat ang kanilang mga hirap at pagod sa paglalakbay sa dagat bago sila nakarating sa bahagi ng takdang na siyang pinag-umpisahan nila ng kanilang pag-tawid sa interior na disyertong hielo. Nakayanan nilang pinagwagia-an ang mga pagsubok sa kanila sa tubig. Pagdating sa takdang at sa looban ng disyertong hielo, Iba naman ngayon ang tumambad sa kanilang mga hamon. Iniwanan nila ang mga bangka nila at ang kanilang sumunod sa gamit sa paglakbay ay padulas at ulnas. Mapanganib ang loobang hielo. May mga bagyong niyebe na nagpahinto sa kanilang pag-abanse. Mabagsik na init ng araw at nakakasunog na sinag mula sa naarawang niebe ang hinarap nila sa araw. Dagsa ang mga bitak bitak na hielo at malalaking siwang sa kanilang dinaanan. Kahalili nito ang malambot at madulas na ibabaw ng niebe. Umakyat at dumaan sila sa mga matatarik na talampas. Sa kanilang paglakbay, kanya-kanya silang may dalang mabibigat. Dumapo sa kanila ang uhaw sa tubig, sakit sa katawan, pagod at pagkapilay.Noong unang araw ng SETYEMBRE, dumating sila sa ituktok ng matarik na hielo. Sa pagmatyag ni Nansen sa kapaligiran, napagtanto niya na narating nila ang mataas na patag ng hielo na interior. Ang elebasyon nila sa sandaling iyon ay sumukat ng PITONG LIBO SIYAM NA RAAN AT TATLUMPO (7,930) na talampakan at ang sukat ng puwersa sa atmospera na mababasa sa hawak nila noong ‘BAROMETER’ ay siyang pinakamataas na sukat na marehistro ng instrumento - LIMANG DAAN AT LIMAMPUNG MILIMETRO NG MERKURIO o 550 mmHg (millimeters of mercury). Sa elebasyon na kinaroroonan nila noon, manipis ang ibabaw ng niebe na tinutunaw ng init ng araw dahil ang natutunaw ay ang pinakabagong bagsak na niebe lamang. Natutunaw ang bagong bagsak at nagiging malagkit ito. Subalit pagbaba ng araw, titigas na din itong hielo. Iyong manipis na bagong hielo sa ibabaw ng makapal na lumang hielo ay siyang magsisilbing sapin na babagsakan ng susunod na pagbagsak ng niebe. .."PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE.
Si Fridtjof Nansen sa Noruego Part 3 (4) Tagalog
Aug 20 2022
Si Fridtjof Nansen sa Noruego Part 3 (4) Tagalog
Historical biographical account about Norwegian scientist-explorer Fridtjof Nansen and his heroic and daring crossing of Greenland's ice cap. This is the THIRD of 4 episodes in Tagalog version.EXCERPT:"...Noong ika-APAT ng Agosto, nakarating sila sa bukana ng SEHESTED FJORD at doon, nagdidikit-dikit ang mga pagkakatigas na hielo. Sinikap nilang nagsagawa ng mga siwang sa pagitan ng mga hielo. Hindi sila humintong nagsag-sagwan hanggang mag-ala-una na ng madaling araw at nakarating sila sa maliit na isla na tinawag na UVIVAK (‘yuvivak’). Nagpatuloy silang nana-ga ng nagdidikit-dikit na hielo at naggagawa ng puwang sa pagitan ng mga ito para sa kanilang pagdadaanan. Iyong napili nila noon na maliit na isla na siyang pinagtayuan nila ng kampo nila sa sumunod na araw, natuklasan nila na dagsa ang mga mababagsik na lamok doon. Ito ang nakapahirap na naman sa kanila.Sa kanilang pinaglakbayan, mapanganib ang mga pagitan ng mga gleyser dahil malimit noon na biglang nababasag at bumabagsak ang malalaking bahagi nito sa tubig sa ibaba nito. Dumaan sila sa mga fjord at noong makarating sila sa malapit sa isla na SINGIARTUARFIK, nakita nilang may kampo na naman ng mga Inuit doon. Nalaman nila na ibang tribu noon ito noong napalapit sila. Kaagad na nagtakbohang palayo ang mga tao sa tribu. Noong makarating sina Nansen sa malapit sa mga tolda, walang naiwan doon at isang aso ang sumalubong sa kanila. Hindi naglaon, may dahan -dahang lumapit sa kanila na babai. Sinundan ito ng isa pa. Nang-abot si Nansen ng lata na gaya ng kanyang ibinigay sa unang tribung naka-enkuwentro nila. Dito sa tribung sumunod na ito nakipagpalit sina Nansen ng mga alay. Binigyan sila ng tribu ng na-daing (napatuyo) na karne ng seal at bilang ganti sa kanila nina Nansen, binigyan nila ang mga ito ng karayom at lata. Sa mga Inuit sa panahong iyon, mahalaga ang karayom at lata na dala-dala ng mga estranghero/dayuhan dahil nagagamit nila ito sa pananahi ng kanilang mga kasuotan. Mas matibay noon ito kaysa sa karaniwang karayom na na gawa sa buto na siyang gamit nila.Habang sila’y patuloy na naglakbay patungong hilaga (north), marami silang mga nadaanang mga isla at fjord na napansinni Nansen na wala pa sa mapa noon na hawak niya. Ang mapa niya noon ay siyang pinakabagong napalabas na nakalathala sa mga panahong iyon. Natuklasan din nila na pagkarami-rami ang mga ibon at hayup na lumilipad na naninirahan noon sa mga batuhan at talampas sa gilid ng lupang kalapit ng tubig-karagatan. Dumating ang panahon na wala na silang nakakatagpong mga tribu at noon nagsimulang mag-atubili ang dalawang Sami sa kanilang patuloy na paglakbay pa-hilaga. Noong lumaon, nagsimula na silang umangal at magreklamo.Bago sila lumuwas noon mula Kristania (Oslo), ipinangako ni Nansen sa kanila- na mga kasama niya, na marami at sobra sa magkasya sa kanila ang pagkain at inumin kaya mabubusog sila araw-araw. Subalit sa mga panahon na iyon, kinailangan na noon na mai-rasyon ang pagkain. Umangal si Balto dahil wala nang nabubusog nang husto sa kanila mula noong nakarating sila sa takdang. Dagdag pa nito na kinakailangan nilang kayaning isagawa ang kung anu-anong klaseng mahihirap na trabaho. Nagpaliwanag si Nansen na kung magpasasa sila ng pagkain araw-araw, ang kanilang probisyon ay makakaabot lamang hanggang sa kalagitnaan ng Greenland. Mauubusan sila ng pagkain. Sa kalagitnaan ng disyertong hielo, sala silang makukuhanan ng pagkain kundi ang kanilang dala-dalang baon lamang. Kapag maubusan na sila ng pagkain, magsisi man sila, ito’y huli na. .."PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE
Si Fridtjof Nansen sa Noruego Part 2(4) Tagalog
Aug 20 2022
Si Fridtjof Nansen sa Noruego Part 2(4) Tagalog
Historical biographical account about Norwegian scientist-explorer Fridjtof Nansen and his heroic and daring crossing of Greenland's ice cap. Second of 4 episodes in Tagalog version.EXCERPT:"...Sa nakaraan, masigasig na naghanda si Fridtjof para sa kanyang matapang na hangaring magsagawa ng ekspedisyon na ito. Dahil wala pa noong nakakagawa nito, marami ang mga datus na kanyang pinag-aralan at pinag-isipan at ginawang gabay sa kanyang pagplano para sa paglalakbay na kanyang isasagawa. Sa preparasyon pa lamang, may mga hamon na. Subalit buong-buo ang loob nito at walang anong bagay, kadahilanan o sino pa mang nilalang ang makakasuway sa kanya sa kanyang hangarin. Noong makatagpo ni Fridtjof ang kanyang mga makakasama sa ekspedisyon na ito, nagulat siya sa dalawang naipadala na makakasama niya dahil wala sa mga ito ang kanyang hiniling at inasahang kaukulang katangian. Gayunpaman….Malakas din naman ang tiwala ni Nansen sa sarili niyang pisikal na kakayahan upang maisagawa ang mga kakailanganing gawain na nangangailangan ng lakas at tibay ng katawan. Palibhasa, siya’y sanay na sanay nang mangsubok sa tibay at tatag ng kanyang katawan, kaisipan at kalooban. Marami na siya noong naranasan at nalagpasang mga pagsubok sa mga kagubatan sa paligid ng kanilang pook na tirahan. Malakas ang loob at matapang ito kahit siya ay nag-iisa. Mahiligin siya sa isport na CROSS COUNTRY SKIING kahit siya nagso-solong naglalakbay. (Itong klase ng Isport na ito ay pagpapadulas sa niebe na may gamit na dalawang mahaba at makitid na padulas sa magkabilaang paa at may gamit na baston na pangtulak upang makalarga at maglakbay ng malayo.)Malayo-ang paglakbay sa ibabaw ng niebe at hielo sa isport na ito. Subalit malakas ang loob ni Nansen at malimit siyang nag-iisang nagpupuntang magkampo sa malalayong lugar. Magtayo ito ng kanyang kampo sa kagubatan at malimit na ang kanyang mahuli o mapamaril na hayup o isda lamang ang kanyang pagkain. Noong binatilyo siya, nagkampeon ito ng labing-dalawang beses sa isport na malayo-ang paglakbay sa padulas (cross country skiing). Noong siya’y nagkaedad ng LABING WALO (18), siya ang may hawak ng tala ng pinakamabilis na atleta sa isport na ‘skating’ sa sandaigdigan. Ang distansiyang tinahak noon sa kompetensiyang ito ay isang milya. Ang ‘skating’ naman ay maiba sa ‘skiing’. Sa skating, ang pagdadaanan ay matitigas na patag na hielo at ang gagamitin sa magkabilaang paa ay kasuotang sapatos na may talim sa ilalim upang ito ay makapag-dausdos sa matigas na hielo.Nagplano ng masinsinan si nansen sa kanyang ekspedisyon. Inisa-isa niyang pinag-isipan ultimo ang mga pinakamaliliit na bagay para sa kanilang mga gagamitin at pangangailangan- magmula sa kasuotan, kagamitan sa pagpapadulas at paglayag, lutuan, tutulugan, tolda at pagkain. Maliban sa daing at napatuyong karne sa taba na tinatawag na PIMMICAN, nagdala din siya ng napatigas na tinapay, biskwit, asukal, napatuyong mga gisantes at lentil na mapakuluan at magamit na sopas, tsaa at kape. Nagkonsulta siya kay Nordenskjold at sa isa pang beteranong manlalakbay na mananaliksik na si GUSTAV HOLM tungkol sa mga kagamitan at suplay ng ekspedisyon..."PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE.
Si Fridtjof Nansen sa Noruego Part 1(4) Tagalog
Aug 20 2022
Si Fridtjof Nansen sa Noruego Part 1(4) Tagalog
Historical biographical account about Norwegian scientist-explorer Fridjtof Nansen and his heroic and daring crossing of Greenland's ice cap. First of 4 episodes in Tagalog version.EXCERPT:"...Ang bahaging ito ay naratibo tungkol sa isang nabubukod-tanging Noruego at ang kanyang naisagawang paglakbay sa bahagi ng mundo na hindi pa noon napuntahan ng tao. Ang pangyayaring ito ay naganap noong mga ika labing walong (18) siglo, bago pa maimbento ang sasakyang panghimpapawid. At bagaman hindi masyadong naririnig na nababanggit ang pangalan ng mamang ito, malaki ang naging katuturan ng kanyang mga nagawa para sa katauhan. Malaking tulong ang kanyang mga naipamanang aral at kaalaman sa mga sumunod na henerasyon. Ang katotohanan niyan, magpahangga ngayon, ang sistema na kanyang ginamit sa kanyang paglakbay bilang eksplorer ay nagagamit pa rin ngayon. Ang ating paksa ngayon ay si FRIDTJOF NANSEN at ang naratibong ito ay tungkol sa kanyang MAKASAYSAYANG PAGTAWID sa GREENLAND. Ito ay siya ring KAUNA-UNAHANG PAGLAKBAY ng tao sa interior na higanteng hielo na nakasaklob sa buong isla. Maisasalaysay natin ang pangyayari sa seryeng ito na nahati sa apat na bahagi. Kilanlin natin si FRIDTJOF at ating tunghayan ang mundo at tiyempong kanyang pinagkabuhayan.UNANG PAUNAWASa isang dako ng mundo na nasa itaas na dulo ng planetang LUPA, narito ang mga malalamig na mga bayan. Isa dito ang nasyon ng Noruego (Norway) na kilala rin bilang “Kaharian ng Noruego.” Bahagi ito ng rehiyon na tinatawag na SCANDINAVIA na nasa Norteng itaas ng Lupa. Kilala ang ibabaw ng Lupa na siyang kabuo-an ng ARKTIKO (Arctic Circle) o SIRKULO ng ARKTIKO. Lupang kinaroroonan ng mga nagtataasang mga bundok ang Noruego at ang kanlurang bahagi nito ay natatakpan ng hielo at malaon nang mga tumigas na niebe. (*Sa kuwento nating ito, maari ding mababanggit dito ang mga karatig bayan ng Noruego na kasama nitong bumubuo ng Arktiko. At ito ang mga bayan ng Greenland, Islandia (Iceland) at Dinamarka (Denmark) dahil ang mga ito ay may kinalaman din sa mga ibang pangyayari dito sa salaysay na ito. Kung nasanay ang mga tao na karaniwan na sa araw-araw ay nagbubukang liwayway at nagtatakipsilim bago dumating ang gabi, may ipinagkaiba doon sa bandang dulong Norte o Hilaga ng Noruego. Pagdating ng buwan ng Mayo at Hunyo, lumulubog ang araw ng tatlo hanggang limang oras lamang sa gabi. At sa buwan ng Hunyo, ni hindi ito lulubog ng lubos. Ito ang buwan na tinatawag na ‘summer solstice’ o solstis ng tag-init at ito ang tiyempong pinakamahaba ang mga araw. Ang dahilan nito ay malapit ang Noruego sa North Pole o Pang-ibabaw na Dulo ng Daigdig. Ang mga taong nakatira doon ay galing sa mga lahing matagal na panahon nang nabuhay at nanirahan doon. Kung kaya, nasanay na ang kanilang mga katawan sa katutubong lamig ng kanilang kapaligiran. Marahil na kakatwa kung bahit ang bansang ito ay labis-labis ang kalamig nito subalit nakikilala sa sandaigdigan na ito ang bansang naitalang may pinakamasayang mga naninirahang tao sa Lupa. "PLEASE LISTEN TO THE PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE.
Ni Fridtjof Nansen ti Noruego Part 4(4) Ilocano
Aug 15 2022
Ni Fridtjof Nansen ti Noruego Part 4(4) Ilocano
Historical and biographical account about Norwegian explorer, scientist, polymath and humanitarian hero - Fridtjof Nansen and the first crossing of Greenland’s inland ice. This narrative is in the Ilocano dialect. This is 4th in four parts.EXCERPT:Daytoy Daytoy MAIKA-INNEM A PULO KET INNEM NGA EPISODE wenno E66 ti Maikapat a paset ti podcast maipanggep iti daydi umuna a pannakadaliasat ti kadakkelan nga isla ditoy daga a nakaluban ti hielo – daytoy ti nasyon a managan GREENLAND nga inrusat ni Fridtjof Nansen, maysa a Noruego. Iti napalabas, napasamak a naiyadayoda unay manipud iti daydi gandatda a pagsangladan. Iti kasta, kinapilitan nga sublianda daydi nakaitulodan kadakuada ket manipud idiay, inkagumaanda ti nagga-gaud a nagturong iti daydi gandatda a paset ti daga. Iti bayat ti panagdaliasatda, nakasab-sabatda ti natibo nga Inuit a nakisinnuk-sukatanda ti ban-banag. Ngem saanda a nagbay-bayag kadagiti nalabsanda agsipud ta tiempo ti kamkamakamenda. Maysa pay, daydi balonda a pagbiagda ket naikeddeng nga apag-isu laeng iti nairanta a kabayag ket addanto paggibusanna. Adu a bannog ken rigat ngem nakagtengda iti puesto ti igid ti daga a nangikeddengan ni Fridtjof a pagrugiandan nga agballasiw iti interior ti isla. Kalpasan dagiti pannubok iti danum a sinang-sangoda, itan, naisupadi man met idin dagiti pannubok a nagur-uray kadakuada iti tengnga ti awan pagpatinggaanna a hielo iti aglawlawda. Saanen a bilog ti usarda no di ket paduyas. Kasinnublat ti panagpaduyasda ti naunday a panagkalkalab ken pan-pannagnada a nagguy-guyod kadagiti im-imetda a pagbiaganda.Idi umuna nga aldaw ti Setyembre, nakagtengda iti maysa a tapaw ti sang-sang-atenda a hielo, ket iti panangamiris ni Nansen iti aglawlaw, napatta-pattana a nagtengda ti nangato a kapatagan ti hielo nga interior. Daydi elebasyon a nagtengda ket nagrukod iti PITO RIBU SIYAM A GASUT KEN TALLOPULO (7,930) a kadapan ket ti sukat nga impakdaar daydi iggemda a ‘barometer’ (instrumento a pangsukat iti puersa ti atmospera) ket isut’ kangatuan a rukod ti puwersa a marukodna – nga LIMA GASUT KEN LIMAPULO a MILIMETRO TI MERKURIO wenno 550 mmHg. Iti daytoy nga elebasyon, naingpis laeng a rabaw ti niebe ti runawen ti pudot ti init ta daydi laeng agarup nai-yarpaw a baro a nainayon. Agrunaw nga agbasa ken napigket daytoy ket tumangkento manen inton bumaba ti init. Daytoy naingpis a hielo iti tapaw ti napuskol a niebe a di narunaw ket isunto met ti sapin ti sumuno nga agurnong a niebe iti rabawna. Kastanto man met laengen ti pagbanagan ti sumuno a panagtudona iti niebe iti rabii. Iti kasta daytoy nga estado ti niebe ti nakapadagsen iti panagguyodda ta kasla da agguyod iti kapitakan. Nadagsen ti panagtinnag ti niebe kadagidi simmaruno a lawas. No agtudo ti niebe iti rabii, magaboran ti toldada ket no bumigat, agkalida ti pagruaranda nga aggapu iti uneg. Urayto dagidi pasagadda, kaliendanto met idiay nakagaboranda iti niebe. Dagidi saan a makaluban a paset ti rupada ket agpeggad iti pannangan ti lamiis. Agbalay pay ti hielo iti rupa ken barbasda ket tumangkenda pay iti bibigda. Idi dimteng ti panagkapigsa ti angin idi maika PITO (7) ti Setyembre, nagpupokda iti uneg ti toldada a naguray iti panagkalma bassit ti panawen.Nagdaliasatda iti kasla di-maung-ungpot a disyerto a hielo. Kas iti panangisarita ni Nansen maipanggep iti kadagidi a panawen: tallo laeng ti nakitkitada iti inaldaw-aldaw: daydi init, daydi awan tungpalna a puraw a niebe ken isuda nga innem nga agkakadua . Daydi kompasda ti gabayda iti turongda. Maika-PAT 4 ti Setyembre idi nalabsanda daydi kangatoan a bantay a nagrukod iti DUA RIBU PITO GASUT KEN DUAPULO (2,720) a milya ti kangatona. Nakasalogdan ket iti daydi disso nga ayanda im-impendan a saanen nga agbayag ket makakitadan iti pudno a maris ti husto a daga..."PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE.
Ni Fridtjof Nansen ti Noruego Part 3(4) Ilocano
Aug 15 2022
Ni Fridtjof Nansen ti Noruego Part 3(4) Ilocano
Historical and biographical narrative about Norwegian explorer, scientist, polymath and humanitarian hero - Fridtjof Nansen and the first inland crossing of Greenland. This narrative is in the Ilocano language. This is third of 4 parts.EXCERPT:"... Iti maika-4 ti Agosto, addada iti wangawangan ti Sehested Fjord ket nagdedekket iti nairteng dagidi hielo idiay ngem inkagumaanda ti nangiyar-aramid iti rengngat ken namagsina kadagidi agtatapaw a hielo. Nagpatinggada iti ala-una ti parbangon a nagga-gaud agingga iti dimtengda iti bassit nga isla a managan Uvivak. Nagtultuloy daydi panagbalbalsigda iti hielo a nangwayawaya iti paglasatanda. Daydi napilida a bassit nga isla a nagkampoanda iti sumuno nga aldaw ket naduktalanda a reprep dagiti lamok a nangrim-rimurder kadakuadaNagpeggad dagiti nagbabaetan dagiti gleysyer ta masansan a marpuog ken agtinnag ti dadakkel a paset ti bagida iti danum. Naglabasda kadagiti fjord ket idi addada iti asideg ti bassit nga isla managan Singiartuarfik, nakasirpatda manen ti kampo dagiti eskimo. Sabali a tribu daydi ta idi immasidegda, dagus a nagtataray nga immadayo dagitoy. Idi nakaasidegda kadagidi tolda dagiti Inuit, awan nabati no di maysa nga aso laeng ti simmabat kadakuada. Ngem pagam-ammoan adda nagin-inut nga immasideg a babai kadakuada. Sinaruno met ti maysa pay daytoy. Nangted ni Nansen iti lata a kas iti daydi intedna iti daydi immuna a tribu a nasarakanda. Daytoy a tribu ti nakisinnukatanda iti sagut. Inikkan ida dagitoy ti nadaing a karne ti ‘seal’ ket kas pinangsupapakda, nangitedda met iti dagum ken lata. Kadagiti Inuit, napateg ti dagum ken lata a naggapu kadagiti ganggannaet agsipud ta mausarda dagitoy iti panagdaitda iti kawes ken pagan-anayda. Nalaglagda dagitoy nga usarenda ngem dagiti kadawyan a dagumda a naaramid iti tulang. Iti daydi panagdaldaliasat da Nansen nga agpa-Amianan, adu dagidi nalabsanda a babassit nga isla ken fjord a napaliiw ni Nansen nga awan pay iti daydi mapa nga iggemna. Daydi mapa a pagibasbasaranna iti turongda ket isu ti pagaammona idi a kabaroan a naipablaak. Naduktalanda met ti kaadu dagiti tumatayab nga agumok kadagiti bato ken rangkis iti igid ti danum. Ngem kadagidi a tiempo idi awanen ti masarakanda a tribu nagrugi met nga imparikna dagiti dua a Sami ti panagalusiisda iti daydi panagtultuloyda nga agpa Amianan. Nagrugida a nagar-areng-eng ket saan a nagbayag, nagreklamodan. Sakbay daydi iluluwasda manipud Kristiania (Oslo ti naganna itan), inkari ni Nansen kadagiti kakaduana nga adunto ti makaanay a makan ken mainom ket mabsogdanto iti inaldaw-aldaw. Ngem kadagidi a panawen, kinasapulanen a mai-rasyon ti taraon. Nagriri ni Balto agsipud ta awan kadakuadan ti napnek a nakakaan manipud nakagtengda iti takdang. Kasta pay a napilitanda a nangibael iti adu a kita ti agkakarigat a trabaho. Nagpalawag ni Nansen a no manganda nga agpapas iti inaldaw, agpatingganto laeng ti probisyonda agingga iti makagtengda iti gudua ti Greenland. Idiay a tengnga ti puro hielo, awanto ti pangalaanda iti pagbiag malaksid iti balonda. Ket no naibusen ti taraon a balonda uray agbabawidanto, naladawton. Inlaw-lawagna nga agbibingayda iti padapada iti taraonda. Ket no maipanggep met iti daydi pannakaba-baonda, impaganetgetna nga iti kasdi nga ekspedisyon, masapul a maymaysa laeng ti keddeng. Maysa ket maysa laeng, impaganetgetna. (*Idi nakasangpetdan kalpasan daydi nga ekspedisyon, inyeksplika ni Kristiansen a saan a nagipapauneg unay daytoy iti adu agingga iti nabnabsog; no di ket agingga laeng iti paglainganna. "PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE
Ni Fridtjof Nansen ti Noruego Part 2(4) Ilocano
Aug 15 2022
Ni Fridtjof Nansen ti Noruego Part 2(4) Ilocano
Historical and biographical account about Norwegian explorer, scientist, polymath Fridtjof Nansen and the first crossing of Greenland. This narrative is in the language -Ilocano. This is the second of 4 parts.EXCERPT:"...Napigsa met ketdi ti panagtalek ni Nansen iti kabukbukodanna a pisikal a kabaelan. Nairuam daytoy a mangsubok iti kired ti pakinakemna. Adun dagidi napadpadasanna a karit ti kabakiran iti aglawlaw ti pagtaenganda. Natured daytoy uray maymaysana. Pagaayatna ti isport a ‘cross country skiing’* uray no sol-solona ti agdaliasat. Naunday a panagdaliasat iti rabaw ti hielo babaen ti panagpauyas daytoy nga isport. Ngem napigsa ti pakinakemna ket masansan nga agmay-maysa a mapan agkampo kadagiti adayo a lugar. Mangipatakder iti kampona kadagiti kabakiran ket pasaray ti laeng maanupanna nga ayup wenno makalapna a lames ti pagbiaganna. Idi nagkabannuag, nagkampeon daytoy iti ‘cross country skiing’ iti naminsangapulo ket dua a daras. Idi nagtawen daytoy iti SANGAPULO KET WALO (18), isu ti nangiggem iti rekord a kapardasan nga atleta iti isport nga ‘skating’* iti sangalubongan. Daydi a kompetisyon ket maysa a milya ti kaadayo ti lasatenna.Nagplano a nasayaat ni Nansen iti daydi preparasyonna iti ekspedisyon a panangdaliasat iti interior ti Greenland. Bininsa-binsana a pinagpanunotan amin dagiti kababassitan a banag maipanggep kadagiti kasapulanda – manipud kawes, sapatos, sagat a paguyas, paglutoan, pagturogan, tolda ken taraon. Malaksid iti nadaing a karne a napakebbet iti taba (pimmican), nangitugot daytoy iti napatangken a tinapay ken biskwit, asukar, nagango a kardis a mapaburek a makaldo, tsa ken kape. Nagkonsulta daytoy kada Nordenskjold ken iti maysa pay a beterano a managdaliasat a managan Gustav Holm maipapan iti gargaret ken suplay.Idi damo, pinanunot ni Nansen a mangitugot daytoy iti aso nga agguyod kadagiti pasagad ngem gapu ta awan padasna iti panang-patrabaho iti aso, dinan intuloy daytoy. Napanunotna pay ti ugsa ngem naamirisna a kasapulan dagitoy ti karuotan a pangalaanda ti taraon ket awanto dagita iti malasatanda. Saannan nga intuloy ti nangitugot. Inkeddengna nga ibaelandanto nga is-isuda ti agguyod kadagiti kasapulanda. Nangisagana iti lima a babassit a pasagad tapno mabingay-bingay ti pannakaiwaras ti dagsen ti awitenda a probisyonda. Dua ti mangguyod iti umuna, saggaysanto dagiti dadduma. Binaliwanna ti disenyo daydi kadawyan a pasagad ti Noruego. Inaramidna daytoy iti nalag-an a tarikayo sa nangibaud iti naingpis a paslep wenno landok kadagiti sagat a pagpauyasna. Nagusar daytoy iti lalat a pinanggalutna a namagsilpo kadagidi kayo a saan ketdi a lansa ken ipit nga isu idi ti kadawyan nga usaren dagiti Noruego.Kasakbayan daydi naikeddeng a panagluas ti grupo, kinasapulan a simmango ni Nansen iti grupo dagiti akademiko idiay unibersidad tapno depensaanna daydi tesis nga insumitena. Kadawyan a proseso iti panang-gun-od iti titulo a kina-Doktor ti Pilosopiya ti panangdepensa iti tesis. Daydi tesis ket report maipapan iti proyekto wenno, iti kaso ni Nansen, maipanggep daytoy iti baro a duktalna iti siyensa. Iti kasta, daydi a panangdepensana iti tesisna ket naaramid iti sangoanan dagiti akademiko a nangusisa iti nanguneg daydi naisumite a tesis Impagarup dagidi nangamiris kenkuana nga akademiko a bakbakkugenna ti kinapudno tapno maiyannatup daytoy iti teyoridad ti kapanunotanna. PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE FULL AND COMPLETE EPISODE.
Ni Fridtjof Nansen ti Noruego Part 1(4) Ilocano
Aug 15 2022
Ni Fridtjof Nansen ti Noruego Part 1(4) Ilocano
Historical and biographical account about explorer Fridtjof Nansen, explorer, scientist and polymath and the first inland crossing of Greenland. This narrative is in the Ilocano language. This is first of four parts.EXCERPT: (Introduction to story)"....Adu dagiti naindaklan a Noruego a nagbiag a nakaipatawid iti gapuanan ken kapanunotan nga agpaay iti pagsayaatan dagiti amin a tattao iti lubong. Addaanda iti naisangsangayan a talento ken kinaimbag ti kababalin. Nangirusatda kadagiti kapanunotan a nagbalin a gabay ti pannakapabileg ti pannakaraem ti biag ti tunggal maysa iti uray sadino a paset ti lubong. Managayatda iti panagadal iti kinapudno agsipud ta sagrado ti kaipapanan ti biag kadakuada Maysa kadagitoy a Noruego ni Fritdjof Wedel-Jarlsberg Nansen -maysa a henyo a polymath. Saan laeng a naisang-sangayan ti kinalaing ni Nansen, ta ti kinalaingna ket naisaknap iti nadumaduma nga aspeto ti pagsiriban. Naisang-sangayan ti kabaelanna a mangsolbar kadagiti karirikutan a parikut. Ibanagna daytoy babaen ti panangipakatna kadagiti banag nga inadawna manipud kadagiti kumplikado nga adal ken kapanunotan. Naipasngay daytoy idi maika SANGAPULO 10 ti Oktubre, MIL OTSO SIYENTOS INNEM A PULO KET MAYSA – 1861, idiay Store-Froen nga asideg iti siyudad ti Kristiania. (Oslo ti agdama a naganna ket isut’ kapital a siyudad ti Noruego). Maysa a narang-ay nga abogado ken addaan napasnek a pammati ti amana. Atleta daydi inana a managayat iti aktibo a kabibiag ket pinapigsana ti nakem dagiti annakna kadagiti pisikal a kabaelan iti isport.Idi kaub-ubinganna saan laeng a naisang-sangayan ti kabaelan ni Nansen iti panagladawan ken iti interesna iti siyensa. Nagbalin pay daytoy a kampeon nga atleta. Bayat ti panagkabanuag ken panagadalna nagbalin daytoy a siyentipiko (scientist) a nangduktal iti baro a banag iti siyensa (science). Iti panag-adbenturerona nagbalin a mammartuat ken bannuar a managsukisok idiay paset nga akin-Amianan nga Ungto ti Lubong. Naessem daytoy nga agpaliiw. Nagbalin nga eksperto iti panagadal ti taaw a kas osyanograpo (oceanographer). Nagbalin a maraem a mannurat ken pagaammo nga intelektual. Gapuen iti pammati kenkuana dagiti institusyon ti adal ken sosyedad idiay Lauden a paset ti lubong, nagbalin daytoy a diplomatiko (diplomat) ken naindaklan nga estadista (statesman). Kalpasan daydi *Umuna a Gubat ti Lubong a napasamak manipud MIL NUEBE SIYENTOS KATORSE - 1914 agingga iti MIL NUEBE SIYENTOS DIYES Y OTSO - 1918, nagbalin ni Nansen a talged dagiti talaw a tattao a naawanan kamanganda. Nangidaulo iti wagas a panangarayat kadagiti sosyedad a naawanan pagilianna. Napadayawan daytoy iti “Nobel Prize” idi MIL NUEBE SIYENTOS BEYNTE DOS -1922 gapuen iti akemna iti pannakawaya-waya ken pannakaisubli dagidi balud ti gubat (prisoners of war- POW) kadagidi pagilianda. Dakkel a gapuananna idi ti pannaka-ipaay ti tulong kadagiti agkarigat a tattao iti entero a sangalubongan. Inyaramidna daytoy babaen iti daydi akemna a komisyoner ti liga dagiti pagilian nga agserbi kadagiti talaw nga awanan kamang (League of Nations’ High Commissioner for Refugees”). ...""....Adu dagiti naindaklan a nagapuanan ni Fritdjof Nansen iti sakup dagiti nadumaduma a paset ti panagbiag. No iyarig iti inabel ti biagna, nabalitokan dagiti linabag a naipanait iti nakabuklanna a tapiseria. Daytoy sumaganad a sarita ket maysa laeng kadagiti naisal-salumina a gapuananna. Ngem iti daytoy, makita ti kababalin a sariked dagiti balligina. Inikutanna ti naisangsangayan a kired ti pakinakem iti unos ti panagbiagna."PLEASE LISTEN TO PODCAST FOR THE COMPLETE AND FULL EPISODE OF INTRODUCTION.